DDx artikel – mysterieuze sterfte bij pimpelmezen – DDx WEEK

DDx artikel – mysterieuze sterfte bij pimpelmezen – DDx WEEK

Mysterieuze sterfte bij pimpelmezen

Door: Eliane Martens

De pimpelmees, niet te verwarren met de koolmees, is een vaak voorkomende vogel in de tuin die wordt gekenmerkt door zijn opvallende gele en blauwe veren. Helaas werd deze vogelsoort in het voorjaar geteisterd door ziekte en sterfte. Terwijl de mensheid vecht tegen COVID-19, hebben dieren soms ook te maken met een epidemie. Maar wat was de oorzaak voor deze mysterieuze sterfte?

In Duitsland werd als eerste de toegenomen ziekte en sterfte onder de pimpelmezen opgemerkt, waar zelfs in april van een heuse epidemie werd gesproken nadat er meer dan 1.100 zieke en dode pimpelmezen werden gevonden (NABU, 2020). Kort daarna werden ook in Nederland meldingen gedaan van zowel dode als zieke pimpelmezen, waarbij de aantallen opliepen tot meer dan 200. Het Dutch Wildlife Health Centre (DWHC), dat gevestigd is op onze faculteit, heeft een onderzoek gestart naar deze mysterieuze ziekte in Nederland. Bij het DWHC werden 10 pimpelmezen en 1 koolmees onderzocht, waarvan twee dieren te autolytisch bleken te zijn. Aangezien bij een aantal mezen longafwijkingen werden gevonden, werd er een moment gevreesd dat COVID-19 ook deze dieren in hun greep had. Zes pimpelmezen zijn getest op het coronavirus door het Erasmus MC in Rotterdam, evenals op usutu- en westnijlvirus. Deze testen waren gelukkig allen negatief (DWHC, 2020).

Uiteindelijk werd een groot deel van de sterfgevallen in Duitsland dit jaar toegeschreven aan de bacterie Suttonella ornithocola (NABU, 2020). Ook in Nederland is bij enkele pimpelmezen S. Ornithocola naast andere bacteriën aangetoond door het Veterinair Microbiologisch Diagnostisch Centrum van onze faculteit. Dit onderzoek heeft lang geduurd aangezien S. Ornithocola moeilijk te kweken is en er echt gespecialiseerd veterinair onderzoek nodig is om een besmetting met deze bacterie te bevestigen (DWHC, 2020). Het lastige is dat de monsters vaak vervuild zijn doordat de vogeltjes klein zijn en er snel autolyse plaats vindt.

Ornithocola veroorzaakt longziekte bij besmette mezen. Deze bacterie is pas sinds de jaren negentig bekend is als veroorzaker van sterfte bij met name de pimpelmezen (Cyanistes caeruleus), maar ook andere vogels binnen de mezenfamilie (Paridae en Aegithalidae) zijn voor besmetting gevoelig. Besmetting met S. Ornithocola wordt voornamelijk gezien in de lente. Uit een monitoringsonderzoek sinds 2005 is echter nog nooit sterfte waargenomen in zulke getalen als dit jaar (Lawson et al., 2011). Opvallend is dat in Engeland S. ornithocola als eerste werd geïsoleerd in 1996 maar dat het land tot op heden nog geen verhoogde sterfte kent (Garden Wildlife Health, 2020). Waarom de hoge sterfte in Duitsland en Nederland juist nu gebeurt is, blijft op de dag van vandaag nog onduidelijk.

De geïnfecteerde pimpelmezen kenmerkten zich door een verminderde lichaamsconditie, een slechte verzorgingstoestand en lethargie (Lawson et al., 2011). Daarnaast vertoonden sommige vogels ook ademhalingsproblemen zoals het ademen met een open bek (Garden Wildlife Health, 2020). Op basis van alleen de uiterlijke kenmerken en verschijnselen is het niet mogelijk om een besmetting met S. Ornithocola te bevestigen. Zoals eerder vermeld is daar gespecialiseerd onderzoek voor nodig. Microscopisch onderzoek van de longen laat een longontsteking-achtig beeld zien (afbeelding 1).

Afbeelding 1: Weefselbeeld van de longen van een mees. De pijlen markeren de longontsteking van dieren die besmet zijn met Suttonella ornithocola (LAVES, 2020)

Afbeelding 1: Weefselbeeld van de longen van een mees. De pijlen markeren de longontsteking van dieren die besmet zijn met Suttonella ornithocola (LAVES, 2020)

Over de infectieroute is helaas nog weinig bekend. Aangezien de ziekteverwekker een longontsteking veroorzaakt en de andere organen meestal niet aangedaan lijken te zijn, wordt momenteel gedacht dat de overdracht plaats vindt door aerosolen of door indirect contact. Vogelbeschermers adviseren daarom uit voorzorg ‘social distancing’ bij vogelvoeder en -badplaatsen om de mogelijke rol in verspreiding van deze locaties te verminderen (Garden Wildlife Health, 2020). Tot op heden zijn er nog geen besmettingen bekend van mensen of andere zoogdieren met deze bacterie.

Naast de meldingen van dit jaar, worden er sinds enkele jaren ook meerdere meldingen gedaan over jonge, plots dode pimpelmezen bij het DWHC. Het lijkt echter waarschijnlijker dat dit te maken heeft met een voedseltekort, aangezien de pasgeborenen al na één dag van absentie van voedsel dood gaan aan hemorragische darmbloedingen (DWHC, 2020).

Er zijn momenteel dus nog verschillende onzekerheden met betrekking tot de ziekte die dit jaar heerste onder de pimpelmezen. Er zijn namelijk diverse ziekten die vergelijkbare ziekteverschijnselen geven als S. Ornithocola en er is geen karakteristiek ziektebeeld waardoor een besmetting met deze bacterie kan worden vastgesteld. De rol van S. Ornithocola met betrekking tot de sterfgevallen van dit jaar moet daarom met de nodige voorzichtigheid geïnterpreteerd worden. Om meer zekerheid te krijgen over de mogelijke doodsoorzaak van pimpelmezen (en andere dieren) is voor het onderzoek de alertheid van mensen op zieke of dode dieren erg belangrijk zodat de kans op autolyse verkleind wordt. Zieke pimpelmezen zijn te herkennen doordat ze bol zitten, suf zijn en hun schuwheid voor de mensen zijn verloren. Dus mocht je zelf nou ook een dode of zieke pimpelmees vinden, meld dit dan bij het DWHC of Sovon!

Referenties

DWHC. (2020, 22 mei). Update 22 mei: pimpelmezensterfte Nederland – dwhc.nl. Geraadpleegd op 2 september 2020, van https://www.dwhc.nl/update-pimpelmezensterfte-nederland-2/

Garden Wildlife Health. (2020, 23 april). Suttonella ornithocola in Garden Birds. Geraadpleegd op 3 september 2020, van https://www.gardenwildlifehealth.org/portfolio/suttonella-ornithocola-infection-in-garden-birds/

LAVES. (2020). “Mysteriöses Meisensterben” erreicht erstmals Niedersachsen. Geraadpleegd op 7 september 2020, van https://www.laves.niedersachsen.de/error_path/400.html?al_req_id=X1dpDApJdsmhJC@quBXmsQAAAC8

Lawson, B., Malnick, H., Pennycott, T. W., Macgregor, S. K., John, S. K., Duncan, G., … & Cunningham, A. A. (2011). Acute necrotising pneumonitis associated with Suttonella ornithocola infection in tits (Paridae). The Veterinary Journal188(1), 96-100.

NABU. (2020, 18 mei). Die Lage beim Blaumeisensterben entspannt sich. Geraadpleegd op 2 september 2020, van https://www.nabu.de/news/2020/04/27990.html

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *